|
Culturele diversiteit en interculturele communicatie Door allerlei factoren zoals de snelheid van de moderne communicatiemiddelen, de mogelijkheden die de media en het internet bieden, en de toegenomen migratie in de laatste decennia, zijn de kansen op interculturele contacten sterk toegenomen. Om de begrijpelijkheid en voorspelbaarheid van gedrag in zulke contactsituaties te verhogen, richten wetenschappers hun aandacht op het zoeken naar overeenkomsten en verschillen tussen wereldculturen via het maken van interculturele vergelijkingen. In ditzelfde kader wordt sinds het begin van de jaren tachtig een periodiek grootschalig waardenonderzoek in Europa gehouden.
Intercultureel vergelijkend onderzoek is geen nieuw verschijnsel. Vele disciplines, zoals de antropologie, de (sociale) psychologie, de sociologie, de linguïstiek en de communicatie-wetenschappen, hebben van oudsher ruime aandacht geschonken aan de wijze waarop en de mate waarin allerlei culturen van elkaar verschillen. In eerste instantie was deze aandacht hoofdzakelijk wetenschappelijk van aard. Daarna is deze verschoven in de richting van het verschaffen van informatie aan reizigers en kortverblijvers om ze voor te bereiden op hun verblijf in den vreemde. Het uitgangspunt daarbij was dat de effectiviteit van de communicatie tussen mensen met verschillende culturele achtergronden voor een belangrijk deel afhankelijk is van de kennis die ze hebben van hun wederzijdse culturen. Om het geven van adviezen aan mensen die in interculturele contactsituaties terecht komen gemakkelijk te maken delen sommige wetenschappers alle culturen op de wereld in twee categorieën. Hierbij gaat het doorgaans om indelingen als individualistisch tegenover collectivistisch, modern tegenover traditioneel, westers tegenover niet-westers, hoge-context tegenover lage-contextculturen, en schuld- tegenover schaamte-culturen. Dergelijke indelingen kwamen niet alleen in het verleden voor, maar worden nog steeds uitgebreid gebezigd. Sterker nog, men ziet de laatste jaren een wildgroei aan literatuur waarin dergelijke classificaties centraal staan en waarin een casuïstische en welhaast anekdotische aanpak wordt gehanteerd bij het inzichtelijk maken van interculturele communicatie (zie o.a Brislin & Yoshida 1994). De stelling die in deze bijdrage wordt geponeerd en verdedigd is dat zulke indelingen niet meer zijn dan simplistische en ideaal-typische constructies die de maatschappelijke werkelijkheid in de uiteenlopende culturen op de wereld geweld aandoen, en daardoor een averechtse uitwerking hebben op het verloop van interculturele ontmoetingen (zie ook Shadid 1998). Een groepscultuur kan hier worden omschreven als het geheel van kennis dat door de leden van een groep in de onderlinge communicatie is geproduceerd en een zekere draagvlak geniet binnen de groep. Het gaat hier onder andere om zaken die te maken hebben met taal, gewoonten, praktijken, rituelen, opvattingen, normen en waarden. Kennis van dergelijke aspecten in een bepaalde cultuur is van wezenlijk belang voor de communicatie met mensen uit die cultuur. Door hierover kennis te verwerven komen mensen te weten hoe ze zich wel of niet dienen te gedragen en hoe ze het gedrag van anderen adequaat kunnen interpreteren en voorspellen. Er dient opgemerkt te worden dat juist in dit interactieproces culturele aspecten worden geproduceerd of gewijzigd. Met andere woorden er bestaat een onlosmakelijke relatie tussen cultuur en communicatie: enerzijds reguleert cultuur het communicatieproces en anderzijds worden door datzelfde proces reeds bestaande aspecten van cultuur veranderd en nieuwe gecreëerd. Door deze onafscheidelijke samenhang stellen sommige auteurs dat 'cultuur is communicatie' en 'communicatie is cultuur' (vgl. Hall & Hall 1990). Immers, zowel bij cultuur als bij communicatie gaat het om betekenistoekenningen en percepties door leden van specifieke groepen.
 |
Toon/Verberg commentaar formulier